Σουρεαλισμός ή υπερρεαλισμός

Λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό κίνηα που εφανίστηκε στη Γαλλία ετά τον Α΄ Παγκόσιο πόλεο και που οι θεωρητικές του θέσεις επεκτάθηκαν και προς τη φιλοσοφία και την πολιτική.


Ο ορισός που έδωσε ο Αντρέ Μπρετόν στο Μανιφέστο του Σουρρεαλισού το 1924 είναι ο εξής: Καθαρός ψυχικός αυτοατισός, που επιχειρεί να εκφράσει προφορικά, γραπτά ή ε οποιονδήποτε άλλον τρόπο, την πραγατική ροή της σκέψης. Πρόκειται για ια υπαγόρευση της σκέψης χωρίς κανένα έλεγχο της λογικής και πέρα από κάθε αισθητική ή ηθική προκατάληψη. Ο σουρρεαλισός βασίζεται στην πίστη σε ορισένες συσχετίσεις από την πραγατικότητα, στην παντοδυναία του ονείρου, στο άσκοπο παιγνίδι της σκέψης. Αποσκοπεί στο να καταστρέψει οποιουσδήποτε άλλους ψυχικούς ηχανισούς και να πάρει τη θέση τους, όταν πρόκειται να αντιετωπισθούν και να λυθούν τα σηαντικά προβλήατα της ζωής.
 

Ο όρος είναι γαλλικός και σηαίνει πέρα από το ρεαλισό (υπερ-ρεαλισμός), μια υπέρβαση της πραγματικότητας.

Ο σουρρεαλισός αξιοποίησε τις επειρίες των ζωγράφων της εταφυσικής ζωγραφικής, και κυρίως τις αντιλήψεις τους για το όνειρο, βασισένες στις έρευνες του Βιεννέζου ψυχίατρου Σίγκμουντ Φρόυντ.

Στο Μανιφέστο του Σουρρεαλισού ο Μπρετόν επιτίθεται ενάντια στον ορθολογισό, τη λογικοκρατία, την τεχνοκρατία και την τεχνικη πρόοδο γενικά, που καταπιέζουν τη φαντασία. Ο σουρρεαλισός πρέπει να αφυπνίσει τις δυνάεις του υποσυνειδήτου για να αποκατασταθεί ια εσωτερική ισορροπία στς ψυχοπνευατικές δυνάεις του ανθρώπου.

Το κίνημα εμφανίζεται ακριβώς την εποχή που ο κόσμος του ορθολογισμού, ενώ δεν κατάφερε να λύσει τα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα που είχαν συσσωρευτεί στις ευρωπαϊκές κοινωνίες, με ένα φονικότατο Παγκόσμιο πόλεμο επισσώρευσε ακόμα περισσότερα, η κατάσταση της κοινωνίας επιδεινώθηκε, το οικονομικό αδιέξοδο και η ανεργία προκάλεσαν ψυχολογικό αδιέξοδο στο λογοκρατούμενο Ευρωπαίο. Η αντίδραση προς άλλες διεξόδους μέσω της τέχνης και της ανθρώπινης σκέψης ήταν επόμενη.

Σηαντικότεροι εκφραστές του πνεύατος αυτού του σουρρεαλισού στο χώρο της ζωγραφικής: ο Γερανός Μαξ Έρνστ, ο Ισπανός Σαλβατόρ Νταλί, ο Γάλλος Ύβ Τανγκύ και ο Βέλγος Ρενέ Μαγκρίτ. ο σουρρεαλισός επεκτάθηκε γρήγορα σε πολλες χώρες της Ευρώπης και της Αερικής.

Ο Πικάσσο επίσης πλησίασε κατά διαστήατα προς το σουρρεαλισό.

Στην Ελλάδα ο σουρρεαλισός είχε απήχηση σε ορισένες πλευρές της τέχνης του Κ. Παρθένη και του Γ. Γουναρόπουλου, αλλά βασικός εκπρόσωπός του στάθηκε ο Ν. Εγγονόπουλος, της γενιάς του '30, αζί ε ερικούς καλλιτέχνες της εταπολεικής γενιάς.


Σαλβατόρ Νταλί

Κυβιστική αυτοπροσωπογραφία   Το Καδακές (πόλη της Ισπανίας)

  σχέδιο για σκηνικό με μεθυσμένο    σχέδιο για σκηνικό για το Λαβύρινθο    

Σταύρωση (Υπερκυβικό Σώμα)     Ο Χριστός του Αγίου Ιωάννη του Σταυρού

  Όνειρο που προκλήθηκε από το πέταγμα μιας μέλισσας γύρω από ένα ρόδι ένα δευτερόλεπτο πριν από το ξύπνημα

Η Εμμονή της Μνήμης (Τα μαλακά ρολόγια)     Η πρωινή ακινησία του κυπαρισσιού    Παρανοϊκή γυναίκα-άλογο   Νεοκυβιστική Ακαδημία   Η Μαντόνα του Πορτλίγκατ   Ατομική Λήδα   Το αίνιγμα της Επιθυμίας  

  Οι τρείς Σφίγγες του Μπικίνι (Μπικίνι, νησί του Ειρηνικού Ωκεανού, όπου οι Η.Π.Α. έκαναν συχνές δοκιμές με ατομικά και πυρηνικά όπλα)

  Κατασκευή με βρασμένα φασόλια (Προαίσθημα για τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο)

          Αρχιτεκτονικός Άγγελος του Μιγιέ    Ρινοκερική Ανατριχίλα   

 


πηγές:

Στέλιος ΛυδάκηςΤάκης Βογιατζής, Σύντομο λεξικό όρων της ζωγραφικής, Μέλισσα, Αθήνα 1977

Ιgnacio Gomez de Liaňo, μετάφρ. Ηρώ Διαμαντοπούλου, Νταλί, Γκοβόστης, Αθήνα 1992

http://www.abcgallery.com/


επιστροφή:  Μαθήματα Ιστορίας


Χαλούλος Παναγιώτης

Σεπτέμβριος, 2007